شهرت او بمفيد بمناسبت مناظره‌اى بوده كه با يكى از رجال اهل سنت نمود . چنانچه پس از اين اشاره خواهيم كرد . عقيده دانشمندان : علامه حلى در بخش اول از خلاصه مىنويسد من اجل مشايخ الشيعة و رئيسهم و استادهم و كل من تأخر عنه استفاد منه و فضله اشهر من ان يوصف في الفقه و الكلام و الرواية اوثق اهل زمانه و اعلمهم ، انتهت رئاسة الامامية في وقته اليه و كان حسن الخاطر دقيق الفطنة حاضر الجواب . ابن النديم بعنوان ابن المعلم او را چنين ميستايد . في عصرنا انتهت رئاسة متكلمى الشيعة اليه مقدم في صناعة الكلام على مذهب اصحابه دقيق الفطنة ماضى الخاطر شاهدته فرأيته بارعا . بالجمله شيعه و سنى او را بعظمت و دانش و رياست و بزرگوارى ستوده‌اند . اساتيد و مشايخ : مفيد اصلا از مردم عكبرى بر وزن مرتضى كه از توابع بغداد و در فاصله ده فرسخى آن واقع شده بوده از آنجا باتفاق پدرش براى كسب كمال به بغداد آمده و بحوزه درس ابو عبد اللَّه جعل بضم جيم و فتح عين متوفى 369 كه از افاضل دانشمندان بوده حضور يافته و چندى از محضر نامبرده استفاده كرده و پس از او بمحضر ابو ياسر حضور مىيافته و چون او گاهى از اوقات از عهده اعتراضات و پاسخ آنها برنمىآمده معظم له را بمجلس على بن عيسى رمانى كه از متكلمين بنام عصر بوده هدايت نموده و بالاخره نامبرده تمام محاضر و اساتيد عصر را درك كرده تا مقامات علم و دانش را از هر لحاظ حائز شده و باخذ اجازه هدايت و روايت از دانشمندان شيعه و سنى نائل آمده . و مشايخ وى علاوه بر ابو عبد اللَّه جعل عبارتند از شيخ جعفر بن قولويه كه بيشتر اوقات روايات وى مستند بايشانست و شيخ صدوق و ابو غالب زرارى و احمد بن محمد بن وليد و ديگران . شاگردان : و در آن وقت كه خورشيد تابان علم و كمال وى آسمان علم و دانش را منور ساخت از همه جا طالبان دانش بجانب وى كوچ كرده و بر آستان فضل و كمال او عاكف شده و رجال نامى كه هر يك گوى سبقت را از اقران خود ربوده و آثار و مآثرشان براى هميشه مورد توجه خاص و عام بوده از محضر او برخاسته‌اند ، معاريف ايشان عبارتند از : ابو الفتح كراچكى و شيخ طوسى و نجاشى و سلار ديلمى و سيد مرتضى و رضى كه در خصوص اين دو برادر بزرگوار رؤيائى دارد كه ذيلا محض موقعيت اين شيخ جليل آورده مىشود . شبى نامبرده در خواب ديد در مسجد كرخ بغداد نشسته صديقه كبرى ع در حالى كه دست حسنين ع را گرفته بر او وارد شده فرمود اى شيخ به اين دو فرزند من علم فقه بياموز چون بيدار شد از اين خواب بحيرت افتاد كه مقصود چيست و نتيجهء آن بكجا منتهى خواهد شد ؟ صبح در وقت معين به مسجد مزبور رفت فاطمه مادر سيد مرتضى و رضى دست دو فرزندش را بدست گرفته بر او وارد شد درخواست كرد كه دو فرزندش را تحت تربيت خود قرار داده و علم فقه به آنها بياموزد شيخ از تعبير خوابش باخبر شد . موقعيت علمى : شيخ مفيد در تمام فنون معموله عصر يد طولى و اطلاع وافى و كافى داشته و مخصوصا در علم كلام و مناظره مهارتى بسزا داشته چنانچه او را بزرگ متكلمان شيعه و رئيس آنان شمرده‌اند مناظرات او با عدهء از بزرگان اهل سنت مشهور است بويژه با قاضى عبد الجبار معتزلى كه چون عاجز از جواب او شده ويرا بجاى خود نشانيده و او را بعنوان مفيد شناخته و به « انت المفيد حقا » خطاب كرده و عضد الدوله ديلمى كه از اين معنى باخبر شده براى اظهار قدردانى از مقام علمى وى يك غلام و يك جبه و يك دستار و يك مركب خاص بازين و لجام زرين و صد دينار زر بوى بخشيد و قرار گذارد روزى ده من نان و پنج من گوشت بحضار مجلس او كه محض استفاده حاضر ميشوند داده شود .